فناوری ابزار سنگی؛ میراث ماندگار میلیونها ساله انسانها
کشف ابزارهای سنگی با قدمت سه میلیون سال در کنیا نشان میدهد که نیاکان انسان با استفاده از فناوریهای ساده توانستهاند در برابر تغییرات اقلیمی مقاومت کنند و به زندگی خود ادامه دهند.
در محوطهای باستانی به نام «نوموروتوکنان» در کنیا، پژوهشگران شواهدی از پایداری فرهنگی انسانتباران باستانی کشف کردهاند. این شواهد نشان میدهد که انسانتباران با وجود تغییرات شدید اقلیمی، به فناوری ابزارسازی سنگی موسوم به «اولدوان» وفادار ماندهاند. ابزارهای کشفشده در این محوطه به ۲٫۷۵ میلیون سال پیش بازمیگردند و از نمونههای کلاسیک ابزارهای اولدوانی محسوب میشوند؛ ابزارهایی تیز و لبهدار که توسط انسانتباران ساخته شدهاند. یافتههای پژوهشی نشان میدهد که این ابزارها از قدیمیترین نمونههای شناختهشده ابزارهای اولدوانی هستند.
دیوید برون، باستانشناس دانشگاه جرج واشینگتن، در اینباره گفت که ابزارهای سنگی کشفشده در این محوطه نشاندهنده مهارت بالای انسانتباران در ساخت ابزارهای تیز بوده است. این ابزارها شامل تکهسنگهایی هماندازه کف دست هستند که از سنگهای رودخانهای ساخته شده و دارای بریدگیهایی در یک یا دو سمت برای ایجاد لبههای تیز هستند. این فناوری در بازه زمانی حدود ۲٫۹ تا ۱٫۷ میلیون سال پیش مورد استفاده قرار گرفته و دورهای طولانی را شامل میشود که چندین گونه و حتی بیش از یک سرده از انسانتباران را دربرمیگیرد.
لایههای رسوبی محوطه نوموروتوکنان، که شامل خاکستر آتشفشانی نیز هستند، نشاندهنده تکرار مهارت ساخت ابزارهای اولدوانی طی ۳۰۰ هزار سال است. این ابزارها به انسانتباران کمک میکردند تا در برابر تغییرات اقلیمی و خشکی محیط دوام بیاورند. در دوران گرمتر، یافتن غذا سادهتر بود، اما با خشکتر شدن اقلیم، انسانتباران ناچار شدند از لاشهها تغذیه کنند یا برای یافتن ریشه و غدههای گیاهان زمین را بکاوند. آثار بریدگی روی استخوانهای حیوانی در این محوطه نشان میدهد که انسانتباران از ابزارهای سنگی برای بریدن گوشت استفاده میکردند.
راحب کینیانجوی، باستانشناس دانشگاه ملی کنیا، در اینباره گفت: «با وجود تغییرات پوشش گیاهی، ابزارسازی ادامه یافت. این نشاندهنده تابآوری انسانتباران در برابر تغییرات محیطی است.»
پژوهشگران معتقدند که ابزارهای سنگی کشفشده در نوموروتوکنان نشاندهنده مهارت بالای انسانتباران در انتخاب سنگهای مناسب و ضربهزدن به آنها برای ساخت ابزارهای تیز است. این یافتهها احتمال میدهند که منشأ فناوری اولدوانی حتی قدیمیتر از برآوردهای پیشین باشد.
در سال ۲۰۱۵، ابزارهایی سنگی با قدمت ۳٫۳ میلیون سال در محوطهای دیگر در کنیا به نام «لومکوی» کشف شد که به نظر میرسد پیشدرآمدی بر ابزارهای اولدوانی باشند. این ابزارها شامل هستههای بزرگ سنگی با فرورفتگیهای ناشی از ضربههای مکرر و تعدادی تراشه سنگی هستند. با این حال، هنوز مشخص نیست که این ابزارها حاصل نوآوری مقطعی یا بخشی از سنتی قدیمیتر بودهاند.
در نهایت، یافتههای محوطه نوموروتوکنان نشان میدهد که تمایل انسان به ساخت ابزار ممکن است حتی از آخرین نیاکان مشترک با شامپانزهها نیز قدیمیتر باشد. سوزانا کاروالو، باستانشناس پارک ملی گورونگوسا در موزامبیک، در اینباره گفت: «یافتههای ما نشان میدهد که استفاده از ابزار شاید سازگاری عمومیتری در میان نخستین نیاکان انسان بوده است.»
این مطالعه در نشریه نیچر منتشر شده است.