رضا خسروآبادی امروز در دومین سمپوزیوم توانبخشی شناختی و در نشست هوش مصنوعی و توانبخشی شناختی که در سالن کوثر دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران برگزار شد، بر نقش مهم رسانهها در مداخلات اجتماعی و شناختی تأکید کرد و گفت: رسانه یکی از بسترهای اصلی مداخله در سطح اجتماعی است. ارزیابی تأثیر محتواهای رسانهای و چگونگی اندازهگیری این تأثیر، موضوعی بسیار مهم به شمار میآید.
وی افزود: شناخت برندهای بینالمللی و نحوه فعالیت آنها در این حوزه برای جامعه علمی و پژوهشی ما ضروری است تا از تجارب آنان در راستای توسعه داخلی بهرهبرداری کنیم.
خسروآبادی با اشاره به روند متفاوت توسعه علم در ایران نسبت به برخی کشورها بیان داشت: ما معمولاً از پژوهش آغاز کرده و سپس به فناوری میرسیم و در نهایت تلاش میکنیم آن را به محصول تبدیل کنیم؛ اما کشورهایی مانند چین مسیر معکوسی را طی کردهاند. آنها ابتدا برندهای خارجی را وارد کردند و سپس بر اساس نیاز صنعت در حوزه علم سرمایهگذاری کردند و امروز صنعت و برندهای بینالمللی را در اختیار دارند.
وی ادامه داد: در ایران، اغلب پروژههای تحقیقاتی با حمایت دولت اجرا میشوند، اما به دلیل نبود زیرساختهای کافی، بسیاری از این محصولات جایگاه شایستهای در بازار داخلی یا خارجی پیدا نمیکنند. بنابراین، آشنایی با راهبرد برندهای جهانی و الگوبرداری علمی از آنها برای ما ضرورت دارد.
این عضو هیأت علمی با بیان اینکه رسانهها یکی از مهمترین بسترهای ارتباط جمعی هستند، توضیح داد: رسانهها با گستره وسیع خود، شامل مطبوعات، تلویزیون، اینترنت و شبکههای اجتماعی میتوانند در شکلدهی افکار عمومی، گسترش اطلاعات و تنظیم تعاملات انسانی نقش تعیینکنندهای داشته باشند.
وی همچنین تأکید کرد: رسانهها تأثیرات مثبت متعددی دارند؛ از جمله تسریع در انتقال اطلاعات، حمایت از فرایندهای آموزشی، تسهیل ارتباطات جهانی و کمک به مواجهه با چالشهای اجتماعی. اما در کنار این مزایا، معضلاتی مانند گسترش اطلاعات نادرست و تأثیر منفی بر سلامت روان نیز وجود دارد.
خسروآبادی در بخش دیگری از سخنان خود به پیوند هوش مصنوعی با رسانه اشاره کرد و گفت: هوش مصنوعی میتواند در تحلیل محتوا، ترجمه، تولید داده و حتی تصمیمگیریهای شناختی در رسانه نقشآفرینی کند. ابزارهایی مانند تحلیل احساسات و سنجش میزان درگیری کاربران در شبکههای اجتماعی، نمونههایی از کاربردهای هوش مصنوعی در حوزه ارتباطات هستند.
وی تأکید کرد: هوش مصنوعی در کنار رسانه میتواند درک عمیقتری از رفتار انسانها به ما بدهد و امکان طراحی محتوای هدفمندتر را فراهم کند، اما در عین حال باید نسبت به سوگیریها و دستکاریهای احتمالی دادهها نیز حساس باشیم.
این عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی به مفهوم «افکتیو کامپیوتینگ» اشاره کرد و گفت: این شاخه از علم تضاد میان منطق محاسباتی و احساس انسانی را بررسی میکند. هدف از افکتیو کامپیوتینگ، شناخت الگوهای احساسی و محاسباتی در سطوح فردی و اجتماعی است تا با کمک دادههای کلان رسانهای، به درکی جامع از رفتار و واکنش انسانها برسیم.
خسروآبادی در تشریح یکی از کاربردهای عملی این حوزه گفت: در آموزشهای مجازی میتوان با استفاده از هوش مصنوعی، احساسات و میزان درگیری مخاطبان را سنجید. به عنوان مثال، اگر چهره و واکنش فراگیران از طریق دوربین تحلیل شود، سیستم میتواند میزان جذابیت مطالب یا درک مخاطبان را ارزیابی کرده و پیشنهادهایی برای بهبود محتوا ارائه دهد.
وی با تأکید بر لزوم نگاه علمی و میانرشتهای به مسئله رسانه و هوش مصنوعی، اظهار کرد: آینده آموزش، رسانه و سلامت روان اجتماعی به میزان بهرهگیری هوشمندانه ما از فناوریهای شناختی و رسانهای بستگی دارد.
خسروآبادی با تشریح چشماندازها و کاربردهای نوظهور فناوریهای شناختی و رسانهای بیان کرد: در دو دهه آینده، سناریوهای گستردهای شکل خواهد گرفت که میتواند رفتارهای فردی و جمعی را تحت تأثیر قرار دهد. این ابزارها هم فرصتهای بزرگ آموزشی و خدماتی ایجاد میکنند و هم ریسکهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی قابلتأملی دارند.
وی در ادامه به کاربردهای هوشمند سامانههای خدمات حملونقل اشاره کرد و گفت: اگر این سامانهها بتوانند پروفایلهای رفتاری و شناختی رانندگان را در اختیار داشته باشند، میتوانند رانندگانی را انتخاب کنند که از نظر هیجانی در وضعیت پایدارتری هستند و بدین ترتیب ریسک حوادث یا نارضایتی کاهش مییابد.
خسروآبادی همچنین به نمونههایی از پژوهشها اشاره کرد و گفت: سامانهای در آمریکا توانسته با تحلیل دادههای موبایل، وضعیت مانیک یا افسردگی بیماران دوقطبی را تشخیص دهد و اطلاعات مربوطه را به پزشک ارسال کند. این کار مبتنی بر پردازش متن و دادههای فیزیولوژیک و رفتاری بود.
وی با اشاره به رشد صنعت افکتیو کامپیوتینگ در جهان گفت: برآوردها نشان میدهد که این بازار تا سالهای ۲۰۲۸ تا ۲۰۲۹ به بیش از ۲۸۰ میلیارد دلار خواهد رسید و منطقه خاورمیانه نیز در این عرصه سهم قابلتوجهی دارد.
خسروآبادی در پایان به اهمیت رویکرد میانرشتهای تأکید کرد و گفت: ترکیب علوم کامپیوتر، روانشناسی، زیستشناسی، مهندسی و علوم اجتماعی میتواند ما را در بهرهگیری ایمن و اثربخش از این فناوریها یاری دهد.
