ژن پروتئین شبه آنژیوپویتین ۳ (ANGPTL3) به عنوان تنظیمکننده چربی کبد عمل کرده و به بدن دستور میدهد که پاکسازی چربیهایی مانند لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL) یا کلسترول بد و تریگلیسیرید را از خون کاهش دهد. برخی افراد با جهشهایی متولد میشوند که عملکرد این تنظیمکننده را مختل کرده و سطح لیپیدها را به طور غیرمعمول کاهش میدهد.
دانشمندان بیمارستان قلب ویکتوریا و مؤسسه قلب ویکتوریا با همکاری دانشگاه موناش، نخستین آزمایش بالینی روی انسان را برای یک ژندرمانی پیشرفته انجام دادهاند که این وضعیت را در افراد مبتلا به اختلالات لیپیدی صعبالعلاج شبیهسازی میکند. پروفسور استفن نیکولز، مدیر بیمارستان قلب ویکتوریا و مؤسسه قلب ویکتوریا، اظهار داشت که بهترین راه برای درمان بیماری قلبی، پیشگیری از آن است و فناوری ویرایش ژن مرز جدیدی در درمان پزشکی محسوب میشود.
ژن پروتئین شبه آنژیوپویتین ۳ دستورالعملهایی برای تولید این پروتئین ارائه میدهد که عمدتاً در کبد تولید شده و وارد جریان خون میشود. در خون، آنزیمی کلیدی به نام لیپوپروتئین لیپاز (LPL) روی دیواره رگهای خونی قرار دارد و وظیفه تجزیه تریگلیسیریدها را بر عهده دارد تا بافتها بتوانند از چربی استفاده کرده یا آن را ذخیره کنند. این ژن با مهار این آنزیم و همچنین آنزیم دیگری به نام لیپاز اندوتلیال، که در بازسازی کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL) یا کلسترول خوب نقش دارد، عمل میکند. بنابراین، زمانی که پروتئین شبه آنژیوپویتین ۳ فعال است، پاکسازی چربی و کلسترول با سرعت کمتری انجام میشود و سطح این مواد در خون افزایش مییابد.
افرادی که با جهشهای از دست دادن عملکرد در پروتئین شبه آنژیوپویتین ۳ متولد میشوند، سطح تریگلیسیرید، کلسترول بد و کلسترول خوب غیرمعمول پایینی دارند. این وضعیت که به هیپولیپیدمی ترکیبی خانوادگی معروف است، به نظر میرسد خطر ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی را در این افراد کاهش دهد. به همین دلیل، کاهش یا غیرفعال کردن پروتئین شبه آنژیوپویتین ۳ از دیدگاه بیماری قلبی، حداقل از نظر لیپیدها، میتواند نقش محافظتی داشته باشد.
درمان جدید ویرایش ژن با نام CTX310 برای شبیهسازی این وضعیت ژنتیکی در افرادی طراحی شده است که سطح لیپیدهای خون آنها علیرغم درمانهای استاندارد، همچنان بالا باقی میماند. در این آزمایش، ۱۵ فرد بزرگسال که با چربی خون بالا مواجه بودند، شرکت کردند. به هر فرد یک تزریق داخل وریدی (IV) از CTX310 با دوزهای مختلف، از ۰.۱ تا ۰.۸ میلیگرم بر کیلوگرم، داده شد. ظرف حدود دو هفته پس از تزریق، سطح کلسترول بد و تریگلیسیرید شرکتکنندگان شروع به کاهش کرد. پس از ۶۰ روز، بالاترین دوز باعث کاهش حدود ۵۰ درصد در کلسترول بد و حدود ۵۵ درصد در تریگلیسیرید شد. دادههای آزمایش نشان داد که در دوزهای بالاتر، کاهش سطح کلسترول بد و تریگلیسیرید به حدود ۸۰ درصد یا بیشتر رسید و این اثرات حداقل ۶۰ روز دوام داشتند.
عوارض جانبی گزارششده در این آزمایش خفیف و کوتاهمدت بودند و شامل علائمی مانند شبه آنفلوآنزا میشدند. تاکنون هیچ نگرانی جدی در مورد ایمنی مطرح نشده است، اما شرکتکنندگان به مدت ۱۵ سال تحت پیگیری خواهند بود که این استاندارد برای ویرایش ژن درونتنی محسوب میشود.
این کارآزمایی بالینی از چند جهت اهمیت دارد. نخست اینکه فناوری کریسپر، که تاکنون عمدتاً برای بیماریهای ژنتیکی نادر و شدید مانند کمخونی داسیشکل استفاده میشده است، اکنون برای درمان عوامل خطر قلبی عروقی مانند کلسترول بالا و تریگلیسیرید وارد حوزهای گستردهتر شده است. دوم، این درمان به صورت تکمرحلهای انجام میشود و به مشکلات واقعی افرادی که به مصرف طولانیمدت داروهای کاهشدهنده چربی یا تزریقات پایبند نیستند، پاسخ میدهد. سوم، برخلاف داروهای فعلی که معمولاً در کاهش یکی از موارد کلسترول بد یا تریگلیسیرید مؤثرتر هستند، این روش هر دو را به طور همزمان کاهش میدهد.
به گزارش مجازیت.
